Polska
Numipedia - Polska Encyklopedia Numizmatyki
Polska, Rzeczpospolita Polska – zdecentralizowane państwo unitarne położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami, Słowacją (na południu), Ukrainą, Białorusią, Litwą (na wschodzie) i Rosją (obwodem kaliningradzkim, na północy), a poprzez granicę morską (granicę wyłącznej strefy ekonomicznej) z Danią oraz Szwecją.
Spis treści |
[edytuj] Mennictwo Piastów
[edytuj] Mennictwo Jagiellonów
[edytuj] Mennictwo Wazów
[edytuj] Mennictwo królów elekcyjnych
[edytuj] Pieniądz podczas zaborów
[edytuj] II Rzeczpospolita Polska
[edytuj] Okres markowy
[edytuj] Okres złotowy
Wprowadzony do obiegu 29 kwietnia 1924 r. w wyniku reformy pieniężnej przeprowadzonej przez ministra finansów Władysława Grabskiego, zastąpił zdewaluowaną markę polską odziedziczoną po państwie niemieckim. Nowa waluta została oparta na parytecie złota, wartość 1 złotego ustalono na równoważną 0,1687 grama złota. Ówczesny złoty był więc wart około ośmiu obecnych.
W początkowym okresie z powodu braku odpowiedniej ilości bilonu wydrukowano bilety zdawkowe.
- Wizerunki banknotów znajdują się w artykule Banknoty polskie z lat 1925-1929.
Wśród proponowanych nazw nowej waluty II Rzeczypospolitej największą popularnością cieszyły się "lech", "pol" i "złoty". Ostatecznie wybrano nazwę złoty, która odwoływała się do historycznej jednostki monetarnej Królestwa Polskiego.
- Wizerunki banknotów znajdują się w artykule Banknoty polskie z lat 1930-1939.
[edytuj] II Wojna Światowa
Po wybuchu II wojny światowej Niemcy wprowadzili do obiegu na terytorium Generalnego Gubernatorstwa nowy pieniądz o tej samej, co przed wojną nazwie - złoty. Przedwojenne banknoty złotowe Banku Polskiego zostały ostemplowane i w roku 1940 wymienione na banknoty okupacyjne (z limitami wymiany zróżnicowanymi dla Niemców, Polaków, Żydów, przedsiębiorstw).
- Wizerunki banknotów znajdują się w artykule Banknoty polskie z 1940.
Okupacyjne złote sygnowane były przez "Bank Emisyjny w Polsce" z siedzibą w Krakowie. Była to jedyna instytucja na terenach okupowanych przez III Rzeszę, gdzie w nazwie dopuszczono słowo "Polska". Prezesem Banku został Feliks Młynarski, przedwojenny wiceprezes Banku Polskiego. Młynarski uzyskał tajną zgodę Rządu RP na uchodźstwie na objęcie stanowiska. Banknoty miały napisy po polsku, ale nie było na nich godła polskiego ani żadnych innych polskich symboli narodowych. Od nazwiska Młynarskiego banknoty emitowane przez Bank Emisyjny w Polsce były popularnie zwane młynarkami.
- Wizerunki banknotów znajdują się w artykule Banknoty polskie z 1941.
Na terenach przyłączonych do Rzeszy (Wartheland oraz tereny włączone w Danzig-Westpreußen, Oberschlesien i Ostpreußen) w obiegu była Reichsmarka, a na zajętych przez ZSRR (Kresy Wschodnie) - rubel.
[edytuj] Polska Rzeczpospolita Ludowa
[edytuj] Banknoty
- Zobacz więcej w artykule Banknoty Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej 1944-1989
[edytuj] Lata 1944-1950
W 1944 r. na terenach wyzwolonych spod okupacji niemieckiej zaszła konieczność wprowadzenia środka płatniczego. Dekretem PKWN z 24 sierpnia 1944r. wprowadzono pierwsze banknoty z nazwą nieistniejącego jeszcze Narodowego Banku Polskiego. Banknoty o nominałach 50 groszy, 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 i 500 złotych weszły do obiegu 27 sierpnia.
Banknoty zaprojektowane przez grafików rosyjskich wyprodukowano w Moskwie w drukarni GOZNAK. Były zaopatrzone w klauzulę prawną przyjmowanie we wszystkich wypłatach jest obowiązkowym, fałszowanie będzie karane zgodnie z prawem.
[edytuj] Lata 1950-1975
W 1950 r. ustawą z dnia 28 października przeprowadzono wymianę pieniędzy. Wprowadzone do obiegu z soboty na niedzielę 30 października banknoty były przygotowywane w wielkiej tajemnicy. Banknoty o wyższych nominałach były drukowane za granicą, a o nominałach 2 i 5 złotych w PWPW w Łodzi. Banknoty z lat 1944-1947 wymieniano na nową emisję z 1 lipca 1948 w stosunku 100 do 1. Pieniądze ulokowane w bankach wymieniano 100 do 3.
Banknoty 2, 5 i 10 złotych wycofane zostały z obiegu pod koniec lat pięćdziesiątych i zostały zastąpione monetami.
W 1966 r. wprowadzono do obiegu banknot o nominale 1000 złotych w odmiennej szacie graficznej.
[edytuj] Lata 1975-1989
Od 1975 r. NBP rozpoczął wprowadzanie nowych wzorów banknotów z tzw. serii "Wielcy Polacy". Wraz z pogarszającą się sytuacją gospodarczą i postępującą inflacją sukcesywnie wprowadzano nowe, coraz większe nominały. Po wprowadzeniu stanu wojennego w emisji z 1982 r. wprowadzono banknoty 10 i 20 złotowe zastępujące bilon.
[edytuj] III Rzeczpospolita Polska
[edytuj] 1989-1994
Hiperinflacja na przełomie lat 80 i 90 doprowadziła do dodrukowania nominałów 10 000 zł (1987), 20 000 zł (1989), 50 000 zł (1989), 100 000 zł (1990), 200 000 zł (1989), 500 000 zł (1990), 1 000 000 zł (1991) i 2 000 000 zł (1993).
Narodowy Bank Polski postanowił dokonać denominacji złotego "o cztery zera" (tj. w stosunku 10 000 PLZ = 1 PLN). Wprowadzono ją w życie 1 stycznia 1995 r. - na podstawie ustawy o denominacji złotego z dnia 7 lipca 1994 r. - kosztem 300 milionów nowych złotych (3 biliony starych złotych). Wówczas też polska waluta otrzymała nowy kod ISO 4217. Pierwsze banknoty drukowane były w 1994 r. na terenie Wielkiej Brytanii. Zgodnie z ustawą o denominacji złotego, do 31 grudnia 1996 r. wymiana starych złotych na nowe odbywać się mogła we wszelkich punktach i placówkach płatniczych (bankach lub punktach handlowych i usługowych) na terenie kraju, zaś od 1 stycznia 1997 r. do 31 grudnia 2010 r. dokonywana jest wyłącznie w wyznaczonych bankach.
[edytuj] Po roku 1995
- Zobacz więcej w artykule Banknoty polskie po denominacji.
